သိထားသင့်သည့် အနာဂါတ်ရာသီဥတု အခြေအနေများ ဆိုင်ရာအချက် (၅) ချက်

ကျွန်ုပ်တို့ကမ္ဘာဂြိုဟ်၏ အခြေအနေ၊ ဖန်လုံအိမ်ဓာတ်ငွေ့ ထုတ်လွှတ်မှုများနှင့် မူဝါဒဆိုင်ရာ ရွေးချယ်မှုများကို သိပ္ပံပညာရှင်များက အမြဲမပြတ် လေ့လာဆန်းစစ်ပြီး ကျွန်ုပ်တို့ လျှောက်လှမ်းမည့် လမ်းကြောင်းအမျိုးမျိုးပေါ် မူတည်ပြီး အနာဂတ်ရာသီဥတု မည်သို့ဖြစ်လာနိုင်သည်ကို ကြိုတင်ခန့်မှန်းနိုင်ကြသည်။ လက်ရှိ မူဝါဒဆိုင်ရာ ရွေးချယ်မှုများအပေါ် အခြေခံ၍ ယခင်က သတ်မှတ်ထားခဲ့သော “အဆိုးရွားဆုံးအခြေအနေ” (worst-case scenario ဟုခေါ်သည့် RCP 8.5) သည် ယခုအခါ ဖြစ်နိုင်ခြေမရှိတော့ကြောင်း သိပ္ပံပညာရှင်များက မကြာသေးမီက ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ ၂၁၀၀ ပြည့်နှစ်တွင် ကမ္ဘာ့အပူချိန် ၃.၅ ဒီဂရီဆဲလ်စီးယပ်စ်မှ ၅.၅ ဒီဂရီဆဲလ်စီးယပ်စ်အထိ မြင့်တက်လာနိုင်သည်ဟု ကြိုတင်ခန့်မှန်းခဲ့သော ထိုအခြေအနေသည် ဖြစ်လာနိုင်ဖွယ် မရှိတော့ဟု သတ်မှတ်ခဲ့ကြပါသည်။

၎င်းသည် ရာသီဥတုပြောင်းလဲမှုတိုက်ဖျက်ရေးဆိုင်ရာ ဆောင်ရွက်ချက်များတွင် တိုးတက်မှုလက္ခဏာတစ်ခု ဖြစ်သော်လည်း လက်ရှိဆောင်ရွက်ချက်များ ကိုရပ်တန့်လိုက်ဖို့မဟုတ်သလို ရာသီဥတုသိပ္ပံပညာရပ်အပေါ် သံသယဖြစ်ရန် အကြောင်းပြချက်လည်း မဟုတ်ပါ။

နောက်ဆုံးရသတင်းအချက်အလက်များနှင့် ပတ်သက်၍ ပိုမိုရှင်းလင်းစွာ သိရှိနားလည်နိုင်ရန်အတွက် အောက်တွင် အချက် (၅) ချက်ဖြင့် ဖော်ပြပေးလိုက်ပါသည်-

၁။ အနာဂတ်ခန့်မှန်းချက်များကို မွမ်းမံပြင်ဆင်ခြင်း

ရာသီဥတုသိပ္ပံ ကျွမ်းကျင်ပညာရှင်များအဖွဲ့ တစ်ခုက ရာသီဥတုပြောင်းလဲမှုကြောင့်ဖြစ်လာနိုင်သည့် အနာဂတ် ဖြစ်နိုင်ခြေအခြေအနေများ (scenarios) အတွက် မွမ်းမံချက်ကို မကြာသေးမီကထုတ်ပြန်ခဲ့ပါသည်။ ၎င်းအဖွဲ့က အခြေအနေ (၇) ခုကို အဓိကထားလေ့လာထားပြီး၊ တွေ့ရှိချက်များကို ပညာရှင်အချင်းချင်း ပြန်လည်သုံးသပ်ထားသော ပွင့်လင်းမြင်သာသည့် လေ့လာမှုတစ်ရပ် (၂၀၂၅) တွင် ဖော်ပြထားပါသည်။၎င်းလေ့လာမှုတွင် ယခင်က မှန်းဆထားခဲ့သော အမြင့်ဆုံးနှင့် အနိမ့်ဆုံး ဓာတ်ငွေ့ထုတ်လွှတ်မှု အခြေအနေနှစ်ခုစလုံးကို ချန်လှပ်ထားခဲ့ပါသည်။

ဤသို့ အနာဂါတ်အခြေအနေများကို ပြန်လည်ပြင်ဆင်သတ်မှတ်ခြင်းသည် သတင်းကောင်းဖြစ်သလို သတင်းဆိုးလည်း ဖြစ်နေပါသည်။ ယခင်ကခန့်မှန်းခဲ့သည့် “အဆိုးရွားဆုံးအခြေအနေ” မဖြစ်နိင်တော့ခြင်းမှာ ရာသီဥတုပြောင်းလဲမှု လျှော့ချရေးဆိုင်ရာ ကြိုးပမ်းမှုများ အောင်မြင်မှုရရှိလာခြင်းကြောင့် ဖြစ်သော်လည်း “အကောင်းဆုံးအခြေအနေ” ဖြစ်မလာနိုင်ခြင်းမှာမူ ရာသီဥတုပြောင်းလဲမှု လျှော့ချရေးဆိုင်ရာ ဆောင်ရွက်ချက်များသည် လုံလောက်သော အရှိန်အဟုန်မရှိသေးကြောင်း ပြသနေပါသည်။

အဆိုပါလေ့လာမှုတွင် ဖော်ပြထားသည့် ဖြစ်နိုင်ခြေအသစ်များ သည် အနာဂတ် ရာသီဥတုသုတေသနများအတွက် အခြေခံအုတ်မြစ် ဖြစ်လာမည်ဖြစ် သလို ရာသီဥတုပြောင်းလဲမှုဆိုင်ရာ နိုင်ငံတကာအစိုးရအဖွဲ့ (IPCC) ၏ အရေးပါသော သတ္တမအကြိမ်မြောက် အကဲဖြတ်အစီရင်ခံစာ (AR7) တွင်လည်း  အခြေခံများဖြစ်လာသည်။ ဤသည်မှာ အနာဂတ်အတွက် အကောင်းဆုံးရရှိနိုင်သော သိပ္ပံနည်းကျ အချက်အလက်များကို ကိုယ်စားပြုပြီး နိုင်ငံစုံ ရာသီဥတုမူဝါဒ ချမှတ်မှုများအတွက် အဓိက ရည်ညွှန်းကိုးကားချက် ဖြစ်ပါသည်။

၂။ အမြင့်ဆုံးဓာတ်ငွေ့ထုတ်လွှတ်မှုအခြေအနေ (RCP8.5) ဖြစ်နိုင်ခြေမရှိတော့ဟု ယူဆချက်

ဤမွမ်းမံမှုမှ ပေးလာသော သတင်း‌ကောင်းမှာ အနာဂတ်ဖြစ်နိုင်ခြေများထဲမှ အလွန်မြင့်မားသည့် ဓာတ်ငွေ့ထုတ်လွှတ်မှု အခြေအနေ RCP8.5 (SSP5-8.5 ဟုလည်းသုံး) ကို ချန်လှပ်နိုင်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ထိုဖြစ်နိုင်ခြေဆိုသည်မှာ ရုပ်ကြွင်းလောင်စာ အသုံးပြုမှု မြင့်တက်လာနိုင်မှုကြောင့် ၂၁၀၀ ပြည့်နှစ်တွင် ကမ္ဘာ့အပူချိန် ၃.၅ ဒီဂရီ မှ ၅.၅ ဒီဂရီဆဲလ်စီးယပ်စ်အထိ အဆမတန် မြင့်တက်လာနိုင်သည်ဟု ခန့်မှန်းချက် ဖြစ်သည်။

သိပ္ပံပညာရှင်များက ဤအဆိုးဆုံးအခြေအနေကို ဖြစ်နိုင်ခြေမရှိတော့ဟု သတ်မှတ်လိုက်ခြင်းသည် ပဲရစ်သဘောတူညီချက် (Paris Agreement) မှ ရလဒ်ကောင်းများ ထွက်ပေါ်နေပြီး ရာသီဥတုဆိုင်ရာမူဝါဒများသည် ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ ဖန်လုံအိမ်ဓာတ်ငွေ့ ထုတ်လွှတ်မှု နှုန်းကို ထိရောက်စွာ လျော့ချနေပြီဖြစ်ကြောင်း ညွှန်ပြနေသည်။ ရှင်းရှင်းလင်းလင်း ပြောရလျှင် ဤသည်မှာ သိပ္ပံပညာတွင် အမှားအယွင်းများ ရှိခဲ့ခြင်းကြောင့် မဟုတ်ဘဲ၊ ရှေ့က စမ်းစစ်သုံးသပ်ချက်များပြုလုပ်ခဲ့ချိန်မှစ၍ မူဝါဒဆိုင်ရာ ရွေးချယ်မှုများနှင့် ကာဗွန်အနည်းသုံး နည်းပညာ အသုံးပြုလာမှုများ တိုးတက်ပြောင်းလဲလာခြင်းကြောင့် ဖြစ်သည်။

သို့ရာတွင် သတိပြုရန် အရေးကြီးသည့်အချက် မှာ လက်ရှိဖြစ်နိုင်ခြေအရှိဆုံး အမြင့်ဆုံးဓာတ်ငွေ့ထုတ်လွှတ်မှု အခြေအနေအရပင်လျှင် ယခုရာစုနှစ်ကုန်တွင် အပူချိန် ၃.၅ ဒီဂရီဆဲလ်စီးယပ်စ် မြင့်တက်လာနိုင်ပြီး၊ ထို့နောက်တွင်လည်း ဆက်လက်ပူနွေးလာကာ ၂၁၀၀ ပြည့်နှစ်တွင် ၄ ဒီဂရီဆဲလ်စီးယပ်စ်အထိ မြင့်တက်လာနိုင်ခြေကို ဖယ်ထုတ်၍မရသေးကြောင်း ဖြစ်သည်။

၃။ သို့သော် ကမ္ဘာ့အပူချိန်မြင့်တက်မှုကို ၂ ဒီဂရီဆဲလ်စီးယပ်စ် အောက်တွင် ထိန်းထားနိုင်ရန်နှင့် ၁.၅ ဒီဂရီဆဲလ်စီးယပ်စ် ရရှိရန် ကြိုးပမ်းမှုမှာ ပိုမိုခက်ခဲလာခြင်း

လက်ရှိအချိန်တွင် အမြင့်ဆုံးအကောင်းမြင် လမ်းကြောင်းဖြစ်သည့် “အကောင်းဆုံးအခြေအနေသစ်” အရပင်လျှင် ကမ္ဘာ့အပူချိန်သည် ၁.၇ ဒီဂရီဆဲလ်စီးယပ်စ်အထိ မြင့်တက်နိုင်ပြီး၊ ပဲရစ်သဘောတူညီချက်ပါ ၁.၅ ဒီဂရီဆဲလ်စီးယပ်စ် ရည်မှန်းချက်ကို ယာယီအားဖြင့် ကျော်လွန်သွားမည်ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ထိန်းညှိလျှော့ချရေး ကြိုးပမ်းမှုများကို အရှိန်မြှင့်တင်ရန် လိုအပ်နေဆဲ ဖြစ်သည်။

ဤသည်မှာ ပဲရစ်သဘောတူညီချက်၏ ရေရှည်ရည်မှန်းချက်ကို လွဲချော်သွားပြီဟု မဆိုလိုသေးသော်လည်း ဤသို့ အပူချိန်ယာယီကျော်လွန်မှု (temperature overshoot) ၏ လက်တွေ့အခြေအနေနှင့် သက်ရောက်မှုများကို အသိအမှတ်ပြုရန် အရေးကြီးပါသည်။ အပူချိန် အနည်းငယ်မျှ မြင့်တက်လာတိုင်း ကျွန်ုပ်တို့၏ ကျန်းမာရေး၊ လုံခြုံရေးနှင့် သာယာဝပြောရေးတို့အပေါ် ဆိုးရွားသည့်သက်ရောက်မှုများ ပိုမိုတိုးလာစေပါသည်။ ၁.၅ ဒီဂရီဆဲလ်စီးယပ်စ် ကန့်သတ်ချက်ကို ယာယီကျော်လွန်ခြင်းသည် ဆိုးကျိုးများ ရှိနိုင်သော်လည်း ကျွန်ုပ်တို့အနေဖြင့် လမ်းကြောင်းမှန်ပေါ်သို့ ပြန်လည်ရောက်ရှိအောင် လုပ်ဆောင်နိုင်ပါသည်။

ယခုအခါ ‘အကောင်းဆုံးအခြေအနေ’ အတွင်း ဆက်လက်ရှိနေစေမည့် အခွင့်အလမ်းများကို မြှင့်တင်ရန် အဓိက အာရုံစိုက်ရမည် ဖြစ်သည်။ ယင်းတွင် မြင့်တက်အမြင့်ဆုံးအပူချိန်ကိုကန့်သတ်ရန်နှင့် အပူချိန် ၁.၅ ဒီဂရီဆဲလ်စီးယပ်စ်အတွင်းသို့ အမြန်ဆုံး ပြန်လည်ရောက်ရှိစေရန်အတွက် ကျော်လွန်သည့် ကြာချိန်နှင့် ပမာဏကို ကန့်သတ်ထိန်းချုပ်ခြင်းတို့ ပါဝင်သည်။

၄။ ယခင် ရာသီဥတုပုံစံထုတ်တွက်ချက်မှု (Climate Modelling) ရလဒ်များသည် အကျုံးဝင်နေဆဲဖြစ်သော်လည်း အကျိုးဆက် အန္တရာယ်များ ပိုမိုမြင့်မားလာမည်ဟု ပြင်ဆင်သတ်မှတ်ခြင်း

ဖြစ်နိုင်ခြေအခြေအနေအသစ်သည် တစ်ကမ္ဘာလုံးအတိုင်းအတာဖြင့် ဆောင်ရွက်ခဲ့သော ကမ္ဘာကြီးပူနွေးမှုလျှော့ချရန် လုပ်ဆောင်ချက်များ၏ ရလဒ်ဖြစ်ကြောင်း သတိပြုရန် အရေးကြီးပါသည်။ မူဘောင်အသစ်သည် ယခင် ရာသီဥတုပုံစံထုတ်တွက်ချက်မှု ရလဒ်များကို မေးခွန်းထုတ်ငြင်းပယ်ခြင်း မဟုတ်ပါ။ အမှန်စင်စစ်တွင် ရာသီဥတုသိပ္ပံပညာရှင်များသည် ကမ္ဘာကြီးပူနွေးလာမှုကို ချဲ့ကားခန့်မှန်းခဲ့ခြင်းမဟုတ်ပဲ တိကျစွာ ခန့်မှန်းနိုင်ခဲ့ကြခြင်း ဖြစ်သည်။ လက်ရှိ တွေ့ကြုံနေရသော ကမ္ဘာ့အပူချိန်များသည် ရာသီဥတုပုံစံထုတ်တွက်ချက်မှုများ၏ ခန့်မှန်းချက်ဘောင်အတွင်း၌ပင် ရှိနေပါသည်။

သို့ရာတွင် မကြာသေးမီက လေ့လာမှုများအရ ခန့်မှန်းချက်ဘောင်အတွင်း ရှိနေဆဲဖြစ်သော်လည်း လွန်ခဲ့သော ဆယ်စုနှစ်များအတွင်း ကမ္ဘာကြီးပူနွေးလာမှုနှုန်းမှာ ပိုမိုမြန်ဆန်လာကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။ ကမ္ဘာကြီးပူနွေးလာမှုထက် ၎င်းကြောင့်ဖြစ်ပေါ်လာသည့် အန္တရာယ်များကို အလေးပြုကြည့်ရှုပါက ယခင်အကဲဖြတ်ချက်များနှင့် နှိုင်းယှဉ်လျှင် IPCC ၏ နောက်ဆုံးအကဲဖြတ်အစီရင်ခံစာတွင် အပူချိန်မြင့်တက်မှု ပိုမိုနည်းပါးသည့် အဆင့်များ၌ပင် မြင့်မားသောအန္တရာယ်များ ဖြစ်ပေါ်လာနိုင်သည်ဟု သုံးသပ်ထားသည်။

ဤအချက်က ဥရောပသမဂ္ဂ (EU) နှင့် ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ အဆင့်များတွင် လျှော့ချရေး (mitigation) နှင့် လိုက်လျောညီထွေဖြစ်အောင် ပြင်ဆင်ရေး (adaptation) ဆိုင်ရာ အစီအမံများ ပါဝင်သော ခိုင်မာအားကောင်းသည့် ရာသီဥတုဆိုင်ရာ ဆောင်ရွက်ချက်များကို အရေးတကြီး ဆောင်ရွက်ရန် လိုအပ်နေမှုကို မီးမောင်းထိုးပြနေသည်။

၅။ လျစ်လျူရှုထားခြင်းကြောင့် ပေးဆပ်ရမည့် တန်ဖိုးမှာ အဆမတန် ကြီးမားခြင်း

ဥရောပ ပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေး အေဂျင်စီ၏ အစီရင်ခံချက်အရ ရာသီဥတုပြောင်းလဲမှုကြောင့် ဆုံးရှုံးမှုများမှာ အလွန်မြင့်မားနေပြီး ဥရောပသမဂ္ဂအတွင်း ဆုံးရှုံးမှုပမာဏမှာ ၂၀၂၂ ခုနှစ်တွင် ယူရို ၅၈ ဘီလီယံ၊ ၂၀၂၃ ခုနှစ်တွင် ယူရို ၄၅ ဘီလီယံနှင့် ၂၀၂၄ ခုနှစ်တွင် ယူရို ၄၀ ဘီလီယံအထိ ရှိခဲ့သည်။

ဥရောပကော်မရှင်၏ ခန့်မှန်းချက်အရ ဥရောပသမဂ္ဂ၏ ဂျီဒီပီ (GDP) သည် အပူချိန်မြင့်တက်မှု မြင့်မားမည့် ခန့်မှန်းလမ်းကြောင်းတွင် ၁.၅ ဒီဂရီဆဲလ်စီးယပ်စ် လမ်းကြောင်းနှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက ယခုရာစုနှစ်ကုန်တွင် ၇ ရာခိုင်နှုန်းခန့် လျော့ကျသွားနိုင်ပြီး လာမည့်ဆယ်စုနှစ်များအတွင်း ကြီးမားသော ဆုံးရှုံးမှုများကို ဖြစ်ပေါ်စေမည်ဖြစ်သည်။

ကမ်းရိုးတန်းရေကြီးမှု၊ တောမီးလောင်မှု၊ မိုးခေါင်ရေရှားမှုနှင့် ရေပြတ်လပ်မှု၊ ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင် မြင့်တက်လာမှုနှင့် ပျမ်းမျှအပူချိန် မြင့်မားလာမှု စသည့် ပြင်းထန်သော ရာသီဥတုဖြစ်စဉ်များသည် ပြည်သူ့ကျန်းမာရေးနှင့် စီးပွားရေးအပေါ် ကြီးမားစွာ ခြိမ်းခြောက်လျက်ရှိနေပြီ ဖြစ်သည်။ ဤဖြစ်စဉ်များသည် အကြိမ်‌ရေပိုမိုများပြားလာပြီး ပိုမိုပြင်းထန်လာမည်ဟု ခန့်မှန်းထားသောကြောင့် လုပ်သားစွမ်းဆောင်ရည်နှင့် ကျန်းမာရေးအပေါ် သက်ရောက်မှုများအပြင် သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးနှင့် လျှပ်စစ်ဓာတ်အားထုတ်လုပ်ရေး အပါအဝင် အဓိက အခြေခံအဆောက်အအုံများအပေါ် သက်ရောက်မှုများလည်း ပိုမိုကြီးမားလာမည် ဖြစ်သည်။

ဥရောပ ရာသီဥတုအန္တရာယ် အကဲဖြတ်ချက် (The European Climate Risk Assessment – EUCRA) တွင် လာမည့်ဆယ်စုနှစ်များအတွင်း ဥရောပသမဂ္ဂနှင့် ၎င်း၏အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများ ရင်ဆိုင်ရမည့် အန္တရာယ်အမျိုးအစားများကို ဘက်စုံပြည့်စုံစွာ အကဲဖြတ်ဖော်ပြထားသည်။ ၎င်းသည် ဓာတ်ငွေ့ထုတ်လွှတ်မှု လျှော့ချရန်နှင့် ဥရောပသမဂ္ဂအနေဖြင့် ရာသီဥတုပြောင်းလဲမှုကို ကြံ့ကြံ့ခံနိုင်စွမ်း မြှင့်တင်ရန်အတွက် ပြင်းပြင်းထန်ထန် တိုက်တွန်းနှိုးဆော်ချက်တစ်ခု ဖြစ်ပါသည်။

နိဂုံး

သိပ္ပံပညာရှင်များအသိုက်အဝန်းအနေဖြင့် ယခင် ‘အဆိုးရွားဆုံးအခြေအနေ’ ဖြစ်သည့် RCP8.5 ကို ဖြစ်နိုင်ခြေရှိသော အနာဂတ်အခြေအနေများတွင် ထည့်သွင်းမစဉ်းစားတော့ခြင်းသည် အားတက်ဖွယ်ရာ ဖြစ်ပါသည်။ ၎င်းက ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ ရာသီဥတုဆိုင်ရာ ဆောင်ရွက်ချက်များ၏ အမှန်တကယ် တိုးတက်မှုကို ထင်ဟပ်နေသည်။ သို့သော်လည်း ဖြစ်နိုင်ခြေရှိနေဆဲဖြစ်သော အခြေအနေများသည်လည်း အလွန်စိုးရိမ်ဖွယ်ကောင်းနေဆဲ ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် အလျင်အမြန်လုပ်ဆောင်ရမည့် ရေရှည်ခံမည့် ရာသီဥတုထိန်းချုပ်ရေးဆိုင်ရာ လုပ်ဆောင်ချက်များသည် မဖြစ်မနေလုပ်မည့်အရာများဖြစ်ပါသည်။

ထို့အပြင် ကမ္ဘာမြေပေါ်ရှိ သက်ရှိများကို ကာကွယ်ရန် လိုအပ်ချက်အပြင် ကာဗွန်လျှော့ချရေး (decarbonisation) သည် စွမ်းအင်ဖူလုံမှု၊ သန့်ရှင်းသောနည်းပညာကဏ္ဍများ ဖွံ့ဖြိုးတိုးမှု၊ ပြင်းထန်သော ရာသီဥတုဖြစ်စဉ်များကြောင့် ပျက်စီးဆုံးရှုံးမှု လျော့နည်းသွားမှုနှင့် လေထုညစ်ညမ်းမှုကြောင့် သေဆုံးမှုနှင့် ဖျားနာမှုများ လျော့နည်းလာမှုစသည့် သိသာထင်ရှားသော လူမှုအကျိုးကျေးဇူးများကို ဥရောပ (ဘာသာပြန်သူ – တစ်ကမ္ဘာလုံးအတွက်) ဆောင်ကြဉ်းပေးမည် ဖြစ်ပါသည်။

မူရင်းဆောင်းပါး – 5 things you should know about climate scenarios – Climate Action

၂၀၂၆ ခုနှစ်-ဇွန်လ-၅ ရက် တွင် ရာသီဥတုထိန်းချုပ်ရေးလုပ်ငန်း ညွှန်ကြားရေးမှုးချုပ် က ရေးသားထုတ်ဝေသည်

အသိပေးချက် – Gemini Ai ဖြင့်ဘာသာပြန်ပြီး ပြန်လည်တည်းဖြတ်ထားပါသည်။ line art image များကို Gemini Ai ဖြင့်ဖန်တီးထားပါသည်။